Zen en Martiale Kunsten

 

Onze dojo beperkt zich tot zen-boeddhistisch onderricht en tot de zen-meditatie, “zazen” geheten, maar doordat één van onze beoefenaars eveneens de martiale kunsten beoefent, werd tijdens gesprekken onze gemeenschappelijke spirituele afkomst duidelijk. In die context werden we door de karateclub uitgenodigd om hun leden in een tweetal sessies opnieuw kennis te laten maken  met deze vaak vergeten tweede pijler in hun beoefening: “de geest van de samoerai” .

s_karate

De praktijk van Zen en de oosterse martiale kunsten zijn in oorsprong nauw met elkaar verbonden. Budo, de weg (do) van de krijger, gaat niet alleen om het wedijveren met een tegenstander, maar ook om vrede en zelfbeheersing te vinden. Oude Budo – onderrichtingen beklemtonen vooral de oefening van de “geest” en het ontdekken van de ware aard van het ik : wie of wat ben ik ?
Dit is ook wat gebeurt bij zen-meditatie.

Het zou dus verkeerd zijn, als men trouw wil blijven aan de origine van de oosterse gevechtskunsten, om bij het beoefenen ervan eenzijdig aandacht te geven aan de technieken of het louter bekampen van de tegenstander. Wie ze alleen als sport beschouwt, gaat ook voorbij aan de diepere spirituele dimensie.

De leer van Boeddha heeft nooit tot vechten gestimuleerd, maar wel tot diep zelfonderzoek in meditatie. Toen echter boeddhistische monniken voet aan wal zetten in Japan, was dit een verscheurd en gewelddadig land. Omdat het boeddhistische monniken niet was toegestaan om wapens te dragen, hebben zij zich ontwikkeld in het trainen van hun geest (omgaan met angst in levensbedreigende situaties, het ontdekken van de eigen kracht (ki) evenals in het aanleren van diverse verdedigingstechnieken zonder gebruik van wapens of extreem geweld. Monniken hadden immers in die tijd vaak een zwervend bestaan. De symbiose van zen-meditatie en gevechtskunsten is in die context te situeren. Ze hebben elkaar sindsdien wederzijds gestimuleerd en verrijkt. De gevechtstraining werd een meditatieoefening op zich, waarbij beheersing van spanning en ontspanning in een lichamelijk en geestelijk evenwicht resulteerde.

De stichter van onze zen-school in Europa was Taisen Deshimaru, zelf bedreven in de Oosterse gevechtskunsten én als zenmeester mentaal trainer van vele beoefenaars van deze martiale kunsten.
De geest van de Samoerai is een geest van “niet-competitie” maar van vrede en zelfbeheersing.
Het is de geest van “niet-bewegen”, de onbewogen geest. Het is de zazen-geest.
Handelingen die direct vanuit die mentale ingesteldheid komen, zijn vrij van vooraf gefabriceerde voorstellingen van onszelf en de tegenstrever, zijn vrij van door denken gegenereerde angst en zijn diep geworteld in een innerlijke grote kracht.
Deze handelingen zijn het meest directe antwoord op de situatie zoals ze zich op het moment zelf, in het “nu”  voordoet. Op dat moment neemt de intelligentie van het gehele lichaam het over om direct, intuïtief de juiste handeling te stellen.
Om even onmiddellijk terug te keren naar de bron van alle handelingen : “de geest van niet bewegen”.

Deze geest van niet-bewegen kan in de zen-meditatie ontdekt, beoefend, onderhouden en naar het  dagelijkse leven meegenomen worden.
Ook in conflictsituaties kunnen we, mits wat training, steeds terugvallen op dit specifiek bewustzijn, dat in zen “Hishiryo-bewustzijn” genoemd wordt. Het is het bewustzijn dat ieder oordeel, -ook dat over zichzelf en de tegenstand of tegenstander- overstijgt. Handelingen gedaan vanuit dit bewustzijn zijn vrij, direct, krachtig en juist en staan ver boven de eerder banale reactie op een provocatie van welke tegenstander ook.
Het Hishiryo-bewustzijn ontwikkelt zich in ons lichaam en het is dus via het lichaam dat we het vinden en kunnen aanspreken. Daarom is een juiste houding van het lichaam zeer belangrijk : in gevechtskunsten en in zen-meditatie. De aandacht voor de houding van het lichaam in eenheid met ons bewustzijn én ademhaling IS zazen.

Het is steeds terugkeren naar die houding in plaats van ons door onze gedachten te laten meeslepen van hier naar daar, van nu naar gisteren of morgen.
Zazen is een zeer krachtig antidotum tegen die nerveuze geestestoestand van ontelbare speculaties als gevolg van onze angsten, verlangens, frustraties en onnodig agressief gedrag.

2017-01-16T00:28:56+00:00 Categories: maatschappij, Zen|